Toplumu Kutuplaştıran Trol Tipleri

Bunlardan ilki bağımsız trollerdir. Trol, insanları kasten kışkırtıp yem atarak bunun karşılığında duygusal tepkiler almaya çalışan aktör demektir. Bağımsız troller, genelde sosyal medyada kendi kendilerini eğlendirme amacıyla ve klasik medyanın genel sansasyonel tavrına tepki üretecek şekilde kendini konumlamakta ve politik olmadıklarını iddia etmektedir. Her ne kadar bağımsız olduklarını iddia etseler de veya gerçekten bağımsız olsalar da, eylemleriyle fikir ayrılıklarını kışkırtarak toplumda duygusal endişe ve sıkıntı oluşturmak suretiyle kutuplaşmaya sebebiyet verebilmekte ve doğal olarak kutupsal tarafların herhangi birine hizmet eder hale gelebilmektedir. Mesela dinci, cinsiyetçi, vb. içeriği saldırgan bir şekilde yayarak toplumda buna karşılık bir karşıt kutup oluşturabilmekte ve aslında bu karşıt kutup da trolün hizmet ettiği diğer kutbun politik çıkarları doğrultusunda fonksiyonlarını yerine getirebilmesine olanak sağlayacak şekilde meydana gelmiş olmaktadır. Böylece karşıt kutup net ve keskin bir şekilde inşa edilerek hazır hale getirildiğinden, trolün hizmet ettiği taraftaki kutup, rahatlıkla tek ağızdan çıkan seslerin tekrarlanarak şiddetinin yükseldiği “yankı odaları”na dönüşebilecektir.

İkinci tip troller maaşlı trollerdir. Bu troller, birinci tipteki karşı tarafta duygusal tepki oluşturarak haz duyma amacıyla bu işi yapanlardan farklı olarak siyasi partilerin, politikacıların ve şirketlerin belli bir ücret karşılığı kiraladığı ve sahte içerik üretmekle görevlendirdiği kişilerdir. Mesela çalışanları özel eğitimlerden geçirilen ve bölgesel, ulusal ve uluslararası konuların tartışıldığı ortamlara sızıp kitleleri etkilemekle görevlendirilen, bu görev için de herbirine üstleri tarafından tıpkı bir ürünün satış hedeflerine yönelik satış temsilcilerine satış kotası hedefi konması gibi kutuplaştırma kotası konan Rus “trol çiftlikleri” vardır. Rus hükümeti, hem kendi vatandaşlarını hem de diğer dünya milletlerinin vatandaşlarını, trol çiftliklerinde eğittiği ve görevlendirdiği elemanlarını kullanarak Rusya yanlısı ve Abd ve Nato müttefiki ülkeler karşıtı görüşlere kaydırma politikasını, bilinçli bir strateji olarak uygulamaktadır.

Üçüncü trol tipi, sosyal medyada otomatik olarak içerik üreten yazılımlar, yani “bot”lardır. Botlar, politik amaçlarla yanıltma fonksiyonunu gerçekleştirmek üzere birtakım uygulamalarda zemin bulabilmektedir: Politikacıların takipçi ve beğeni sayılarında, politik söylemleri etkilemede, muhaliflere karşı saldırılarda, kamuoyunu yanıltmada ve arama motorlarının önemli haber listelerindeki sıralamalarla oynanmasında. 2016 yılı Abd başkanlık seçimleri ile ilgili twitter platformu üzerinde yapılan bir çalışmada, seçim kampanyasının son bir ayında yazılmış olan twitlerin beşte birinin bot hesaplar tarafından üretildiği tespit edilmiştir. Başka bir çalışmada ise botların dönüşümlü kullanabildiği saptanmıştır: 2016 Amerikan seçimlerinde sağ görüşü destekleyen botlar, seçim kampanyalarının artık sona erdiği 8 Kasım 2016’da birden ortadan kaybolmuş, aynı botlar bu sefer 2017 Fransa seçimlerinde Macron karşıtı içerik üreterek yeniden ortaya çıkmıştır.

Dördüncü trol tipi ise sahte içerik üreten haber siteleridir. Bu haber sitelerine link veren sahte içerikler sosyal medyada ne kadar yayılırsa, siteye gidip haberleri tıklayan kişi sayısı o kadar artmakta ve o oranda da artan şekilde reklam geliri elde edilmektedir. 2016 Abd seçimlerine yönelik yapılan bir araştırmada, seçim kampanyaları boyunca yüzden fazla sahte içerik üreten haber sitesinin Makedonya’nın küçük bir kasabasındaki yirmi yaş altı gençler tarafından kurulup işletildiği saptanmıştır. Abd halkının dikkatini çekecek web sitesi isimleri altında seçimin iki kutbu olan Hillary Clinton ve Donald Trump hakkında sahte hikayeler ve haberler üretmişler ve 2017 yılında yapılan inceleme sonucu bu işten onbinlerce dolar kazandıkları tespit edilmiştir.

Beşinci trol tipi, kontrolün ve statünün kaybolmasına yönelik evham ve kaygı üreten, güçlü bir elit gurubun eylemlerini gizleyerek toplumu manipule ettiğine inanan komplo teorisyenleridir. Komplo teorileri, medya organlarının da yaymayı tercih ettiği haber tiplerindendir. 2011 yılında Trump’un, Obama hakkında Abd doğumlu olmadığı için Abd başkanı olamayacağı inancına yönelik ortaya attığı “birther komplosu”, Abd basınındaki tüm haber kanallarında geniş yankı bulmuştur.

Altıncı trol tipi, partizan medyadır. Siyasal partilerin güdümündeki bu medya organlarının temel işleyişi, birbiri ile alakalı olmayan durumların alakalıymış gibi gösterilmesini, gerçekdışılıkların tekrar edilmesini ve mevcut mantık boşluklarını bir araya getirip olaylar hakkında yanıltıcı görüşler oluşturma şeklinde olmaktadır. Bu tip medya organları dedikoduları, komplo teorilerini, dezenformasyonları ve diğer medya organlarına yöneltilen saldırıları platformlarında yaymaktadır.

Yedinci trol tipi, politikacılardır. Politikacılar, kendi konumlarını destekleyecek şekilde içerik üretip paylaşarak popülarite ve destek elde etmektedir. Bir politikacının olmazsa olmaz iki gereksinimi vitrinde olmak ve destek görmektir. Bu bağlamda politikacılar, sosyal medyada çok fazla sayıda takipçi sayısına ulaşabilmekte, edindikleri bu büyük kitlenin destek merkezine yerleşerek dezenformasyon üretip yayma yoluyla bu kitleyi tek tip içeriğin yankılandığı yankı odalarına çevirebilmekte ve vitrin yüzü olma hedeflerini daha rahat gerçekleştirebilmektedir. Burda belirtilmesi gereken önemli bir nokta da politikacıların yazdığı her içeriğin sosyal medyada direkt olarak normal insanlar üzerinde hızlı bir yayılım göstermediğidir. Politikacıların ürettiği içerikler, kititleler arasında hızlı ve geniş bir şekilde kendilerinin direkt etkisi veya çabasıyla değil, mevcut ağlarında öne çıkan ve “köprü” görevi gören diğer etkin kişiler aracılığıyla yayılmaktadır. Yani politikacılar kendi fikirleri doğrultusunda ürettikleri içeriklerle, “kanaat önderi” diye de adlandırılabilen kendine yakın bu kişileri etkilemekte, esas hızlı ve etkili yayılım ise bu kanaat önderlerinin ve köprülerin politikacıların gösterdiği istikamette içerik üretip yaymasıyla gerçekleşmektedir.

Sekizinci trol tipi, yabancı hükümetlerdir. Son yıllarda özellikle Rusya, Çin, İran ve Venezüella hükümetlerinin kendi otoriter rejimlerini destekleyici ve demokratik rejimlerin ise karşısında olacak şekilde dezenformasyon stratejileri uyguladıkları göze çarpmaktadır. 2017 yılında Abd resmi kurumlarının CIA, FBI ve NSA istihbarat servislerinin sağladığı veriler üzerinde yaptığı bir çalışmada Rusya devlet başkanı Putin’in 2016 Abd seçim kampanyalarına yönelik şu iki ana hedefin gerçekleştirilmesi üzerine talimat verdiği ortaya çıkarılmıştır: Amerikan halkının Abd’ye ve demokratik sürece olan inancını zayıflatmak, Clinton’ı kötülemek ve seçilme şansını baltalamak.

Yasin Murat Yiğit

You may also like...

Bir Cevap Yazın